ملاحظاتي در خصوص وضعيت نمایندگی فرهنگی آلماتی قزاقستان

چو با آدمی جفت گردد پری نگوید پری جز به لفظ دری (عنصری)ابن بطوطه، جهانگرد مغربی (۷۰۳ -7۷۹ق) می گوید: هنگامی که در دربار پکن به سر می برد، در مجلس فرزند امپراتور غزلی از سعدی می خواندند و از بیت هایش یکی نیز این بود که: « تا دل به مهرت داده ام در بحر فکر افتاده ام چون در نماز استاده ام گویی به محراب اندری.»در شمال سوماترا بر سنگ گوری پاره ای از یک غزل سعدی کنده اند که در آن از ناپایداری این جهان سخن رفته است. روزگاری در سریلانکا شعر فارسی می گفتند و پادشاه این جزیره به فارسی سخن می گفت در کریمه غازی گرای خان دوّم، پادشاه این سرزمین ( ۹۹۶ - ۱۰۱۶ ق / ۱۵۸۸ - ۱۶۰۸م) که از نوادگان جوچی نبیره چنگیزخان بود به فارسی شعر می گفت و یک مثنوی به نام گل و بلبل دارد. امپراتوران عثمانی شعر فارسی می گفتند و ممدوح شاعران فارسی گوی قلمرو امپراتوری خود بودند. سلطان سلیم یکم عثمانی ( ۹۱۸ - ۹۲۶ ق / ۱۵۱۲ - ۱۵۲۰م ) با تخلص سلیم و سلیمی به فارسی شعر می گفت و دیوانی که از او به یادگار مانده نزدیک دو هزار بیت شعر فارسی دارد. قوزی موستاری (۱۱۶۰ق) از مردم موستار در بوسنی کتابی به نام بلبلستان به تقلید از گلستان نوشته و شیخ عبدالسلام مجرم از مردم تیرانا در آلبانی مجموعه ای از قصاید فارسی در مدح سلیم سوّم عثمانی (۱۲۰۳ - ۱۲۲۲ ق ) دارد . در یارکند و کاشغر شعر فارسی رواج و رونق فراوان داشت و رعدی و امیری ( ۱۰۱۳ ق ) امیران این ناحیه را به قصاید فارسی می ستودند. امروزه زبان فارسی گستره روزگاران گذشته را ندارد و جغرافیای این زبان بسیار کوچکتر شده است؛ امّا هنوز در سه کشور ایران ، افغانستان و تاجیکستان زبان رسمی است و در شماری از کشورهای دیگر چون ازبکستان، قزاقستان، ترکمنستان، قرقیزستان ، پاکستان، هند، آذربایج ملاحظاتي در خصوص وضعيت نمایندگی فرهنگی آلماتی قزاقستان...

مرا می شناسند؛ مشناسانید تا بال و پر نسوزانند. روزی پدری که از بلخ می گریخت در راه به دیدار پیری شصت ساله در شادیاخ نیشابور رفت. کودکی خردسال در این سفر با پدر همراه بود. فریدالدّین محمّد بن ابراهيم عطّار نیشابوری پیر شصت ساله روی از جهان در کشیده چون بهاء الدّین محمّد بلخی را در سرای خویش دید و نظر بر آن کودک،خرد جلال الدّین محمّد، افکند، گفت: «زود باشد که این پسر آتش در سوختگان عالم زند.« زد و شد چنانکه دیدیم و شنیدیم. اکنون نزدیک به هفتصد و چهل سال از آن آتش افروختن ها می گذرد. خدا داند که چسان میلیون ها مردم را آن آتش در گرفته است. شیخ زاده بلخی از گوشه خانقاه قونیه جهان گرفت وه که چه آسان است و چه دشوار است جهان گرفتن برای آن کسی که یزدان این نیروی سحرانگیز را در او نهاده بسیار آسان است و آن دیگری را که این مایه در رگ و پی راه نیافته چنان دشوار است که اگر عمرها بزید باز بدان نتواند رسید! مثنوی معنوی کتابی است در شش دفتر شامل ۲۵۶۳۲ بیت که هفتصد و چهل سال است از کنار دریای روم گرفته تا کنار رود گنگ بر همه اندیشه ها حکمرانی می کند. نسخه ها از آن برداشته اند، شرح ها بر آن نوشته اند چاپ ها از آن کرده اند ترجمه ها از آن کرده اند خلاصه ها از آن پرداخته اند یکی می خواند و بر اوراق آن می گرید، یکی زمزمه می کند و بر اشعار آن دست می افشاند و پای می کوبد یکی در نماز و طاعت آن را با راز و نیاز خود جفت می کند یکی از آن حکمت می آموزد، دیگری عرفان، سوّمی لغت و صرف و نحو، چهارمی سخنگویی و فصاحت پنجمی دین، ششمی داستان آن را ازبر می کند، یکی به اشعار آن مثل می زند دیگری سخن آن را گواه خود می آورد، یکی را می خنداند دیگری را می گریاند. خدا داند که این کتاب چه شورها در جهان افکنده و چه ملاحظاتي در خصوص وضعيت نمایندگی فرهنگی آلماتی قزاقستان...